(Vinhthuan.haiphong.gov.vn) - Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc tổ chức lại mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập, trong đó có các cơ sở giáo dục, trở thành yêu cầu cần thiết và khách quan đối với nhiều địa phương. Với xã Vĩnh Thuận, sáp nhập trường học không đơn thuần là việc thay đổi tên gọi hay giảm số lượng đầu mối quản lý, mà là một bước đi nhằm tổ chức lại hệ thống giáo dục theo hướng phù hợp hơn với quy mô đơn vị hành chính mới, nâng cao hiệu quả quản trị và sử dụng tốt hơn các nguồn lực đầu tư.

Trước khi sáp nhập, các trường học trên địa bàn xã Vĩnh Thuận được tổ chức theo địa giới hành chính của các xã cũ. Khi các đơn vị hành chính được hợp nhất thành xã Vĩnh Thuận, quy mô dân số, không gian quản lý và yêu cầu điều hành cũng thay đổi. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục duy trì nguyên trạng toàn bộ hệ thống trường học sẽ khó tránh khỏi tình trạng nhiều trường có quy mô nhỏ; cơ cở vật chất còn hạn chế, đội ngũ quản lý ở một số trường còn thiếu, ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học.

Thực hiện chủ trương sắp xếp các trường học, xã Vĩnh thuận thực hiện sắp xếp, sáp nhập trường Mầm non Dũng Tiến và Trường Mầm non Vĩnh An thành Trường Mầm non Vĩnh Thuận; sáp nhập ba trường THCS Dũng Tiến, Vĩnh An và Giang Biên thành Trường THCS Vĩnh Thuận. Bốn trường còn lại gồm Trường Tiểu học Dũng Tiến, Tiểu học Vĩnh An, Tiểu học Giang Biên và Trường Mầm non Giang Biên tiếp tục được giữ nguyên. Như vậy, từ 9 trường học trước đây, sau sắp xếp, trên địa bàn xã còn 6 trường với hơn 6.200 học sinh ở cả ba cấp học: mầm non, tiểu học và trung học cơ sở. Việc sắp xếp đảm bảo bám sát, cập nhật kịp thời các văn bản chỉ đạo của cấp trên; phù hợp với tình hình thực tiễn và đặc thù của địa phương; không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông, chỉ thực hiện sắp xếp các trường, điểm trường trong cùng đơn vị hành chính cấp xã. Đây là cách tiếp cận vừa bảo đảm yêu cầu tinh gọn đầu mối, vừa hạn chế tối đa những xáo trộn không cần thiết đối với hoạt động dạy và học.

Và thực tế sắp xếp trường học tại Vĩnh Thuận cho thấy địa phương đã đặt sự ổn định của học sinh và hoạt động giáo dục lên hàng đầu. Địa điểm học tập cơ bản được giữ nguyên, không làm gián đoạn việc học của học sinh; các chế độ, chính sách đối với trẻ em, học sinh và đội ngũ giáo viên tiếp tục được bảo đảm. Đây là yếu tố quan trọng, bởi bất kỳ cuộc cải cách nào trong giáo dục cũng chỉ thực sự có ý nghĩa khi quyền lợi và sự phát triển của người học được đặt ở vị trí trung tâm.

Sáp nhập để quản trị tốt hơn, không chỉ để bộ máy gọn hơn

Phát biểu tại hội nghị công bố các quyết định về công tác tổ chức bộ máy và cán bộ các trường học, đồng chí Trần Thanh Minh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã đã nhấn mạnh một vấn đề có ý nghĩa xuyên suốt:  “Sắp xếp trường học không phải là mục tiêu tự thân, càng không chỉ là việc hợp nhất tổ chức, điều chỉnh đầu mối hay thay đổi tên gọi. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng được hệ thống trường học tinh gọn hơn về tổ chức, hiệu quả hơn trong quản trị, mạnh hơn về đội ngũ, sử dụng tốt hơn các nguồn lực và quan trọng nhất là nâng cao chất lượng giáo dục, tạo môi trường phát triển tốt hơn cho học sinh”. 

Một hệ thống trường học có ít đầu mối hơn không đương nhiên sẽ hoạt động hiệu quả hơn. Hiệu quả chỉ đến khi bộ máy mới được tổ chức khoa học, trách nhiệm được phân định rõ ràng, đội ngũ cán bộ quản lý có đủ năng lực điều hành và mỗi thành viên trong nhà trường tìm được vị trí, vai trò phù hợp để phát huy năng lực.

Sau sáp nhập, yêu cầu đặt ra đối với các nhà trường vì thế cao hơn trước. Không chỉ là ổn định tổ chức, phân công cán bộ hay bố trí nhân sự, mà quan trọng hơn là phải xây dựng được một phương thức quản trị mới.

Theo chỉ đạo của đồng chí Bí thư Đảng ủy xã, các nhà trường cần nhanh chóng ổn định tổ chức; phân công nhiệm vụ theo tinh thần rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian và rõ kết quả. Đây không chỉ là yêu cầu đối với giai đoạn đầu sau sắp xếp mà còn là nguyên tắc cần được duy trì trong toàn bộ quá trình quản trị nhà trường.

Khi quy mô trường lớn hơn, số điểm trường nhiều hơn và đội ngũ đông hơn, phương thức điều hành cũ nếu không được đổi mới có thể trở thành lực cản. Vì vậy, sáp nhập đặt ra yêu cầu tất yếu phải chuyển từ tư duy quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị nhà trường hiện đại, trong đó dữ liệu, công nghệ, chuyển đổi số cần được phát huy mạnh mẽ hơn.

Thách thức lớn nhất là tạo dựng một tập thể mới

Nếu cơ sở vật chất hay bộ máy tổ chức có thể được sắp xếp trong một khoảng thời gian nhất định thì việc xây dựng sự thống nhất trong một tập thể mới lại là quá trình lâu dài hơn. Do đó, đồng chí Bí thư Đảng ủy xã đặc biệt lưu ý khi yêu cầu các nhà trường sau sắp xếp phải xóa bỏ tư duy “trường này - trường kia”, “đơn vị cũ - đơn vị mới”, “người cũ - người mới”.

Sáp nhập về mặt tổ chức có thể được thực hiện bằng một quyết định hành chính. Nhưng để thực sự trở thành một trường học thống nhất, cần có sự hòa nhập về tư duy, văn hóa làm việc và mục tiêu phát triển.

Sau sắp xếp, sự đoàn kết không thể chỉ được hiểu là không có mâu thuẫn. Đoàn kết thực chất phải được thể hiện bằng sự tôn trọng, tin tưởng, chia sẻ trách nhiệm và thẳng thắn góp ý vì công việc chung. Đó cũng là điều kiện quan trọng để tránh tâm lý cục bộ, so sánh giữa các đơn vị cũ hoặc sự phân biệt giữa cán bộ, giáo viên “cũ” và “mới”.

Đối với người đứng đầu, thách thức này càng rõ nét. Hiệu trưởng, Ban Giám hiệu và cấp ủy nhà trường không chỉ có nhiệm vụ điều hành công việc thường ngày mà còn phải là trung tâm kết nối, tạo dựng niềm tin và hình thành văn hóa mới trong nhà trường. Yêu cầu về sự phối hợp chặt chẽ giữa cấp ủy và Ban Giám hiệu vì thế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cấp ủy thực hiện vai trò lãnh đạo toàn diện nhưng không làm thay công tác quản lý, điều hành; Ban Giám hiệu chủ động tổ chức thực hiện nhưng đồng thời phải phát huy đầy đủ vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng. Sự thống nhất về chủ trương, rõ ràng về trách nhiệm và đồng hành trong thực hiện sẽ là nền tảng để bộ máy mới vận hành thông suốt.

Sau sáp nhập, đổi mới mới là nhiệm vụ quan trọng nhất

Có thể nói, việc thành lập trường mới chỉ là bước khởi đầu. Phần việc quan trọng hơn nằm ở phía trước. Sau khi bộ máy được kiện toàn, câu hỏi đặt ra là sáp nhập đã tạo ra sự thay đổi gì đối với chất lượng giáo dục?

Một trường học có quy mô lớn hơn cần có tầm nhìn phát triển dài hạn hơn. Các nhà trường cần xác định rõ mục tiêu trong từng giai đoạn 3 năm, 5 năm; nhận diện thế mạnh, những hạn chế, điểm nghẽn và các khâu đột phá. Việc xây dựng chiến lược phát triển không nên dừng ở những chỉ tiêu chung chung mà cần gắn với những kết quả cụ thể về chất lượng giáo dục, xây dựng đội ngũ, chuyển đổi số và môi trường học tập.

Đặc biệt, sáp nhập mở ra cơ hội để các trường khai thác tốt hơn nguồn lực về đội ngũ và cơ sở vật chất. Khi được quản trị hiệu quả, đội ngũ giáo viên có thể được bố trí, phân công hợp lý hơn; kinh nghiệm chuyên môn giữa các đơn vị được chia sẻ rộng hơn; các nguồn lực đầu tư được sử dụng đồng bộ và tránh tình trạng manh mún.

Trong bối cảnh giáo dục đang chuyển mạnh sang ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số, đây cũng là thời điểm để các nhà trường đổi mới phương thức vận hành. Việc khai thác dữ liệu, ứng dụng công nghệ và từng bước tiếp cận các công cụ trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý, dạy học và đánh giá.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng với sự đổi mới trong tư duy. Mỗi cán bộ, đảng viên, giáo viên, nhân viên cần được khuyến khích chủ động thích ứng với mô hình mới, mạnh dạn đề xuất sáng kiến, nhận những nhiệm vụ mới và cùng tham gia giải quyết những vấn đề phát sinh.

Tinh thần dám nghĩ, dám đề xuất, dám làm, dám chịu trách nhiệm và dám thay đổi vì lợi ích chung, như chỉ đạo của đồng chí Bí thư Đảng ủy xã, cần trở thành một phần trong văn hóa làm việc của các nhà trường sau sáp nhập.

Lấy học sinh làm trung tâm của mọi sự thay đổi

Cuối cùng, mọi đánh giá về việc sắp xếp trường học cần trở về với câu hỏi quan trọng nhất: học sinh được hưởng lợi gì từ sự thay đổi này?

Một bộ máy tinh gọn hơn nhưng chất lượng giáo dục không được cải thiện thì mục tiêu của sáp nhập chưa thể coi là hoàn thành. Ngược lại, nếu việc tổ chức lại trường học giúp nâng cao chất lượng quản trị, tạo điều kiện để giáo viên phát huy năng lực, cải thiện môi trường học tập và giúp học sinh được quan tâm tốt hơn, thì khi đó Đề án mới thực sự phát huy giá trị. Vì vậy, các nhà trường cần tiếp tục lấy chất lượng giáo dục và sự phát triển toàn diện của học sinh làm trung tâm. Không chỉ chú trọng kiến thức, giáo dục trong giai đoạn mới còn phải quan tâm đến phẩm chất, năng lực, kỹ năng sống, kỹ năng số, khả năng sáng tạo và ý thức công dân của học sinh; đồng thời xây dựng môi trường giáo dục kỷ cương, an toàn, dân chủ, nhân văn và sáng tạo.

Đặc biệt, trong một trường học có quy mô lớn hơn, yêu cầu quan tâm đến từng học sinh càng trở nên quan trọng. Không để quá trình sáp nhập tạo ra khoảng cách trong quản lý hay khiến những học sinh có hoàn cảnh khó khăn bị bỏ lại phía sau.

Sáp nhập trường học ở Vĩnh Thuận vì thế không nên được nhìn nhận đơn thuần là sự thay đổi về cơ cấu tổ chức. Đó là một yêu cầu khách quan trong quá trình tổ chức lại bộ máy sau sắp xếp đơn vị hành chính, đồng thời cũng là cơ hội để địa phương tái cấu trúc phương thức quản trị giáo dục. 

Việc từ 9 trường xuống còn 6 trường là kết quả có thể nhìn thấy bằng những con số. Nhưng thành công thực sự sẽ được đo bằng những thay đổi lâu dài hơn; trách nhiệm của mỗi nhà trường là biến chủ trương thành hành động, biến mô hình tổ chức mới thành động lực đổi mới và biến yêu cầu sáp nhập thành những kết quả cụ thể trong quản trị và giáo dục, để xây dựng những nhà trường hiện đại hơn, được quản trị tốt hơn, vận hành hiệu quả hơn và mang lại môi trường giáo dục tốt hơn cho mỗi học sinh. 

Hướng đến mục tiêu chung

Sắp xếp, sáp nhập trường học là bước đi cần thiết trong quá trình xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, nhưng giá trị của chủ trương không nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối, mà ở việc sau sắp xếp, giáo dục địa phương có được tổ chức khoa học hơn, hiệu quả hơn và phục vụ người học tốt hơn hay không. Vì vậy, mỗi cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, phụ huynh và toàn xã hội cần nhìn nhận việc sáp nhập với tinh thần trách nhiệm, đồng thuận và hướng tới mục tiêu chung.

Với Vĩnh Thuận, chặng đường phía trước đòi hỏi sự quyết tâm đổi mới, tinh thần đoàn kết và cách làm chủ động, linh hoạt của các nhà trường; đồng thời cần sự đồng hành, chia sẻ của phụ huynh và nhân dân. Khi mỗi thành viên cùng vượt qua tâm lý cũ, cùng chung một mục tiêu và đặt lợi ích của học sinh lên trên hết, mô hình trường học sau sắp xếp sẽ có thêm điều kiện để phát huy nguồn lực, nâng cao chất lượng quản trị và tạo chuyển biến thực chất trong dạy và học.

Từ một chủ trương về tổ chức bộ máy, sáp nhập trường học cần được tiếp tục cụ thể hóa thành những thay đổi trong từng lớp học, từng giờ dạy, từng hoạt động giáo dục và từng kết quả trưởng thành của học sinh. Đó cũng là cách thiết thực nhất để tạo dựng niềm tin, sự đồng thuận trong nhân dân và khẳng định rằng: tinh gọn tổ chức là bước khởi đầu, đổi mới quản trị là động lực, còn nâng cao chất lượng giáo dục và chăm lo tốt hơn cho học sinh mới là đích đến.